RSS

Tag Archives: թարգմանություն

Սպիտակը՝ սևին. Երազանքներս

Ռուբեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգո 

Սկիզբը

Երբ ես շատ փոքր էի, երազում էի մայրիկի մասին։ Երազեցի, մինչև վեց տարեկանս։ Հետո հասկացա, ավելի ճիշտ՝ ինձ բացատրեցին, որ իմ մայրիկը սևաքամակ քած է, որ ինձ թողել-գնացել է։ Ինձ հաճելի չէ նման բան գրելը, բայց բացատրեցին հենց այս տերմիններով։
Նրանք, որ բացատրում էին, մեծ էին ու ուժեղ էին. Նրանք ամեն ինչում ճիշտ էին։Համապատասխանաբար՝ ճիշտ էին նաև նման մանրուքում։ Իհարկե, կային նաև ուրիշ մեծեր։
Դրանք դասատուներն էին։ Դասատուներն ինձ պատմում էին հեռավոր երկրների, մեծ գրողների մասին, նրա մասին, որ կյանքը հրաշալի է, և ամեն մարդ տեղ ունի երկրի վրա, եթե, միայն, լավ սովորի ու մեծերին լսի։ Նրանք միշտ խաբում էին։ Ամեն ինչում էին խաբում։ Նրանք պատմում էին աստղերի ու մայրցամաքների մասին, բայց թույլ չէին տալիս մանկատան դարպասից դուրս գալ։ Խոսում էին բոլոր մարդկանց հավասարության մասին, բայց կրկես ու կինո տանում էին միայն քայլողներին։
Մենակ դայակները չէին խաբում։ Զարմանալի բառ է՝ «դայակ»։ Քնքուշ բառ է. Միանգամից Պուշկինին ես հիշում՝ «Խմենք, դայակս…»։ Սովորական գյուղացի կնանիք էին։ Նրանք երբեք չէին խաբում։ Պատահում էր, նույնիսկ կոնֆետ էին տալիս։ Երբեմն չար էին լինում, երբեմն՝ բարի, բայց միշտ ուղղամիտ ու անկեղծ էին։ Հաճախ նրանց բառերից հնարավոր էր լինում հասկանալ բանի էությունն այնտեղ, ուր դասատուից խելամիտ պատասխան պոկելն անհնար էր։ Որ կոնֆետ էին տալիս, ասում էին. «Խեղճ էրեխա. շուտ մեռներ՝ ոչ իրան չարչարեր, որ մեզ»։ Կամ՝ մեռածին դուրս հանելիս՝ «Դե, փառք Աստծո։ Խեղճը ահագին տանջվեց»։ Երբ ես, մրսած, այդպիսի դայակի հետ երես առ երես մենակ էի մնում ննջարանային մասնաշենքում և դպրոց չէի գնալու, նա՝ այդ բարի կինը, ինձ մի քաղցրեղեն կամ կոմպոտի միրգ էր բերում ու պատմում էր ռազմաճակատում զոհված իր երեխաների, իր հարբեցող ամուսնու ու էլի ամեն տեսակ հետաքրքիր բաներից։ Ես լսում ու ամեն ինչին հավատում էի, ինչպես ճշմարտությանը հավատում են երեխաները, գուցե և միայն երեխաները։ Մեծերը հաճախ արդեն ոչ մի բանի չեն կարողանում հավատալ։
Ուրեմն՝ «սևաքամակ քածի» մասին դայակներն ինձ պատմեցին պարզ ու բնական, ինչպես անձրևի կամ ձյան մասին։
Վեց տարեկանից ես դադարեցի մայրիկի մասին երազելուց։ Ես երազում էի «քայլող» դառնալ։ Համարյա բոլորը քայլող էին։ Նույնիսկ նրանք, որ հենակներով հազիվ տեղաշարժվում էին։ Քայլողներին անհամեմատ ավելի լավ էին վերաբերվում, քան մեզ։ Նրանք մարդ էին։ Մանկատնից դուրս գալուց հետո նրանցից հասարակությանը պիտանի մարդիկ՝ հաշվապահներ, կոշկակարներ, դերձակներ կարող էին դուրս գալ ։ Շատերը լավ կրթություն էին ստանում, մարդամեջ էին դուրս գալիս։ Մանկատնից դուրս գալուց հետո թանկարժեք մեքենաներով էին գալիս։ Էդ ժամանակ մեզ հավաքում էին մեծ դահլիճում, պատմում էին, թե մեր մանկատան նախկին սանը ինչ պաշտոնի է։ Պատմություններից դուրս էր գալիս, որ էդ չաղ քեռիներն ու մորաքույրները միշտ լսել են մեծերին, լավ են սովորել և ամեն ինչի հասել են իրենց խելքով ու համառությամբ։ Բայց նրանք քայլող էին։ Ո՞ր գրողի տարածի համար ես պիտի լսեի դրանց գլուխգովանությունը, եթե առանց նրանց էլ գիտեի, թե ինչ է պետք անես, հենց քայլող դառնաս։ Թե ինչպես քայլող դառնալ, ոչ ոք չէր ասում։
Ութ տարեկանում ես հասկացա մի շատ պարզ միտք. ես մենակ եմ և ոչ մեկին պետք չեմ։ Մեծ ու փոքր միայն իրենց մասին են մտածում։ Իհարկե, ես գիտեի, որ ինչ-որ տեղ՝ մի ուրիշ մոլորակի վրա գոյություն ունեն մայրիկներ, հայրիկներ, տատիկներ ու պապիկներ։ Բայց դա այնքան հեռու ու անհամոզիչ էր, որ ես էդ բոլոր զառանցանքները վերագրում էի աստղերի ու մայրցամաքների ոլորտին։
Ինը տարեկանում ես հասկացա, որ երբեք քայլել չեմ կարողանա։ Դա շատ ցավալի էր։ Փակվեցին հեռավոր երկրները, աստղերն ու մյուս ուրախությունները։ Մնաց մահը՝ երկար ու անօգուտ։
Տասը տարեկանում կարդացի կամիկաձեների մասին։ Էդ խիզախ տղերքը մահ էին տանում թշնամուն։ Մի անվայրէջք թռիչքով նրանք վճարում էին հայրենիքին բոլոր պարտքերը կերած բրնձի, կեղտոտած խանձարուրի, դպրոցական տետրերի, աղջիկների ժպիտի, արևի ու աստղերի, ամեն օր մայրիկ տեսնելու իրավունքի համար։ Դա այն էր, ինչ ինձ պետք էր։ Հասկանում էի, որ ոչ ոք ինձ ինքնաթիռ չի նստեցնի։ Երազում էի տորպեդոյի մասին։ Պայթուցիկով լցոնված հեռակառավարվող տորպեդո։ Ես երազում էի կամաց-կամաց սողալ դեպի թշնամու ավիակիրը և սեղմել կարմիր կոճակը։
Դրանից շատ տարիներ են անցել։ Ես հիմա մեծ քեռի եմ և ամեն ինչ հասկանում եմ։ Գուցե դա լավ է, գուցե՝ ոչ այնքան։ Ամեն ինչ հասկացող մարդիկ հաճախ ձանձրալի ու պարզունակ են լինում։ Ես իրավունք չունեմ մահ երազելու. չէ՞ որ իմ ընտանիքի ճակատագրում շատ բան ինձնից է կախված։ Ինձ սիրում են իմ կինն ու երեխաները։ Ես էլ նրանց եմ շատ ու շատ սիրում։ Բայց երբեմն, երբ քունս չի տանում, այնուամենայնիվ, երազում եմ կարմիր կոճակով տորպեդոյի մասին։ Մանկական այդ միամիտ երազանքը այդպես էլ չլքեց ինձ և, հնարավոր է, երբեք էլ չի լքի։

Ռուսերենից թարգմանեց Հասմիկ Ղազարյանը

Շարունակությունը

 

Պիտակներ՝ , , , , ,

Սպիտակը՝ սևին

Ռուբեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգո

Ռուբեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգոն ռուս հայտնի գրող, լրագրող է։ Նա ռուս և իսպանացի ծնողների զավակ է։ Ի ծնե հաշմանդամ է եղել (կաթվածահար են ոտքերն ու ձեռքերը), թափառել է հաշմանդամ երեխաների համար նախատեսված մանկատներով։
Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Սպիտակը սևի վրա» ինքնակենսագրական երկն է, որն արժանացել է գրական մրցանակի։ Այժմ Ռուբեն Գալյեգոն ապրում է ԱՄՆ-ում։ Ամուսնացած է մի քանի անգամ։ Զավակներ ունի։

Սիրով թարգմանում և ներկայացնում եմ նրա՝ վերոհիշյալ գործից հատվածներ։ Ահա՝ առաջին հատվածը։ (Հ.Ղ.)

Հերոսը

Ես հերոս եմ։ Հեշտ է հերոս լինելը։ Եթե դու ձեռք կամ ոտք չունես, կա՛մ հերոս ես, կա՛մ հանգուցյալ։ Եթե ծնողներ չունես, հույսդ ոտ ու ձեռքիդ վրա դիր։  Ու հերոս եղիր։ Եթե դու ոչ ձեռք ունես, ոչ ոտք, և դեռ հաջողացրել ես աշխարհ գալ որպես որբ՝ վերջ. մինչև կյանքիդ վերջը  դու դատապարտված ես հերոս լինելու։ Կամ՝ պիտի մեռնես։ Ես հերոս եմ։ Ես ուղղակի ուրիշ ելք չունեմ։

*

Ես փոքրիկ տղա եմ։ Գիշեր է։ Ձմեռ։ Զուգարան եմ ուզում։ Դայակին կանչելն անօգուտ է։
Մի ելք կա՝ սողալ դեպի զուգարան։
Նախ պետք է իջնել մահճակալից։ Ձև կա. ես եմ հորինել։ Ուղղակի սողում եմ մինչև մահճակալի եզրը և շրջվում մեջքի վրա՝ մարմինս նետելով հատակին։ Հարված։ Ցավ։ Սողում եմ դեպի միջանցքի դուռը, գլխով հրում եմ և դուրս գալիս համեմատաբար տաք սենյակից դեպի ցուրտն ու մութը։

Գիշերը միջանցքի բոլոր պատուհանները բաց են։ Ցուրտ է, շատ ցուրտ է։ Ես մերկ եմ։ Շատ պիտի սողամ։ Դայակների ննջարանի կողքից սողալիս փորձում եմ օգնության կանչել՝ գլխով բախում եմ նրանց դուռը։ Ոչ ոք չի արձագանքում։ Բղավում եմ։ Մարդ չկա։ Հնարավոր է՝ ցածր եմ բղավում։ Մինչև հասնում եմ զուգարանին, վերջնականապես սառչում եմ։
Զուգարնում պատուհանները բաց են, լուսամուտագոգին ձյուն կա։

Հասնում եմ գիշերանոթին։ Հանգստանում եմ։ Հետ սողալուց առաջ անպայման պիտի հանգստանամ։ Մինչ հանգստանում եմ, մեզն անոթի մեջ սառցակալում է։
Հետ եմ սողում։ Մահճակալի վրայից ատամներով ցած եմ քաշում վերմակս, մի կերպ փաթաթվում եմ և փորձում քնել։

*
Առավոտյան ինձ կհագցնեն, կտանեն դպրոց։ Պատմության դասին ես առույգ կպատմեմ ֆաշիստական համակենտրոնացման ճամբարների սարսափների մասին։ «Գերազանց» կստանամ։ Պատմությունից միշտ էլ «գերազանց» եմ ստանում։ Բոլոր առարկաներից եմ «գերազանց» ստանում։
Ես հերոս եմ։

Ռուսերենից թարգմանեց Հասմիկ Ղազարյանը

Շարունակությունը

 

Պիտակներ՝ , , , , ,