RSS

Tag Archives: Ռուսեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգո

Սնունդը (մաս 3-րդ)

Նախորդ հատվածը

Ռուբեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգո

Ես ու Կատյան ապրում ենք մի կիսանկուղային տարածքում, որովհետև նրա ծնողները չեն ուզում ընդունել մեր ամուսնությունը։ Սա իմ ուսուցչի՝ աշխարհի անսահման բարի կանանցից մեկի բնակարանն է։ Մեզ տեղավորել է իր տանը, ինքը գնացել ապրելու ամառանոցում։ Համալսարանից վերադարձի ճանապարհին Կատյան պելմեններ է գնել։ Նա ամբողջ փաթեթը միանգամից եփում է։ Ես գիտեմ՝ ինչ է պելմենը։ Մեզ մանկատանը ամեն մեկիս չորս հատ էին տալիս։
-Ամեն մեկս քանի՞սն ենք ուտելու,- հարցնում եմ։
Նա զարմացած ինձ է նայում։
-Դուք, ի՞նչ է, հաշվո՞ւմ էիք։
Նա լցնում է իմ ափսեն։ Կատյան մի լիքը աման պելմեն է ուտում, իսկ ես վեց հատից ավել չեմ զոռում։ Ես հասկանում եմ, որ էս տարօրինակ, ոչ պետական աշխարհում պելմենները չեն հաշվում։
-Ջուրը չթափես,- գործնականորեն խորհուրդ եմ տալիս Կատյանին,- ապուր կեփենք։
Մի քանի օրից Կատյան ծնողների տանը պելմեն է ուտում։ Մայրը վերցնում է կաթսան, ուզում է դուրս գալ խոհանոցից.
-Մա՛, ջուրը մի՛ թափիր, ապուր կեփենք,-մեխանիկորեն ասում է Կատյան։
Հաջորդ օրը, երբ Կատյան գնում է համալսարան՝ դասի, մայրը զգույշ մոտենում է մեր կացարանին ու դռան տակ հում հավ է դնում։ Սառույցը շարժված է։

Երբ Կատյան գնում է աշխատանքի, ես երես առ երես եմ մնում կանանցից ամենահմայիչի հետ։ Ես ու Կատյան ապրում ենք նրա տատիկի հետ։

Նա մտնում է սենյակս, նստում դիմացս։
-Հը, ե՞րբ ես սատկելու։
-Ի՞նչ կա,-պատասխանում եմ,- երբ պետք լինի, էդ ժամանակ էլ կսատկեմ։ Դուք էլ ջահել չեք։ Թե՞ որոշել եք հավերժ ապրել։
-Ախր ո՞ւմ ես պետք՝ անոտ, անձեռ։ Մի մեխ չես կարող խփել։
-Քիմիական մատիտ ունե՞ք։
-Ունեմ։
-Անցեք բնակարանով ու, որտեղ ուզում եք՝ մեխ լինի, նշեք։ Հավատացե՛ք, մեխերը խփած կլինեն։
Էսպես՝ հոգեհարազատ զրույցներով մենք ժամանակն ենք կարճում։ Տատիկը պատմում է ինձ իր երիտասարդության, իր ազգականների մասին։ Նրա պատմություններից դուրս է գալիս, որ իր ամբողջ ցեղը ստոր ու անարգ է։
Հետո նա գնում է խոհանոց, ամաններն է չխկչխկացնում։ Գալիս է.
-Ռուբեն, բորշ եմ էփել. կուտե՞ս, թե վախենում ես՝ թունավորեմ։
-Լցրու բորշը։ Չեմ վախենում թունավորելուց։ Է՞դ տեսակ բաներ եմ կերել։
Բերում է բորշը։ Շատ համեղ է։ Ափսեի հատակին բադի մսի մի մեծ կտոր կա։

*
Երբ Ալլան հղի էր, մենք շատ վատ էինք ապրում։ Ալլան հալեցրած ճարպով հաց էր ուտում։ Ես ճարպ ուտել չէի կարող, հացն ուտում էի արևածաղկի ձեթով (մանկատանը վրան ձեթ լցրած ու աղ ցանած հացը համարվում էր լավ բան)։ Այդ տարի կյանքումս առաջին անգամ ստամոքսս ցավեց։ Մենք էլ ոլոռի ապուր էինք եփում։ Ալլան ապուր չէր ուտում. ես մենակ կերա։ Ինձ համար հարյուր անգամ ավելի հեշտ էր, քան նրա. ես կարող էի ապուր ուտել և հղի չէի։ Որ Մայան ծնվեց, Ալլան որոշեց նրան կրծքով կերակրել։ Բնական սնուցումը շատ օգտակար է։ Բայց Մայան վատ էր ուտում։ Ալլայի կաթը կանաչավուն էր։ Մայայի կեղտն էլ էր կանաչ։ Այդ ամբողջ ընթացքում Ալլան կարտոֆիլով էր սնվում։ Ալլան առողջ մարդ է. նրան մի քանի անգամ ավելի շատ սնունդ է պետք, քան ինձ։ Այն, ինչ նա ուտում է միանգամից, ես ուտում եմ մի օրում։ Մենք որոշեցինք, որ Մայային արհեստական սննդի փոխելն ավելի էժան կլինի, քան Ալլային նորմալ սնունդ ապահովելը։

*
Մի օր ընկերս եկավ։

-Ո՞նց ես ապրում։
-Նորմալ։
-Ի՞նչ ես ուտում։
-Ոլոռի ապուր։
-Կարտոֆիլո՞վ։
-Իհարկե։
-Մենք արդեն երկրորդ շաբաթն է՝ ոլոռով ապուրն առանց կարտոֆիլի ենք ուտում։
Ես ընդամենը երեք օր է՝ ոլոռի ապուր եմ ուտում։ Ես մի պարկ կարտոֆիլ ունեմ։

*
Մայան մեկուկես տարեկան է։ Նա հրաժարվում է շիլա ուտելուց։ Ես վերցնում եմ, հանգիստ շարունակում ուտել։ Մայան նախ երշիկ է ուզում, հետո՝ քաղցրեղեն։ Ոչ մեկը կա, ոչ մյուսը, բայց դա չէ խնդիրը։ Սոված լինես՝ ամեն ինչ էլ կուտես։ Չես ուտում՝ էդպես էլ մնա (մանկատան օրենքն է)։ Մայան քայլում է բնակարանով, մտածում է։ Հետո հանգիստ մոտենում է Ալլային ու ասում. «Մամ, կարտոֆիլ եփիր»։ Մենք աղ ու ձեթով կարտոֆիլ ենք ուտում, ու ես հիշում եմ՝ ինչպես էինք մանկատանը քնի ժամին ինքնաշեն եռակի օգնությամբ կարտոֆիլ եփում։ Այն, ինչին ես հասա տասնհինգ տարեկանում (կարտոֆիլ եփել կարող էին միայն ավագ դասարանցիները), Մայան ուներ արդեն ի ծնե։

*
Ալլան Մայային մանկապարտեզից տուն է բերում։ Ծիծաղում է։ Հանդիպել է խոհարարին։ Սա հպարությամբ  պատմում է, որ ճաշին մանկապարտեզում էսօր հավ են տվել։ «Յուղոտ, մեծ. բոլորիս մի-մի կտոր հասավ»։ Մանկապարտեզում հարյուրից ավելի երեխա կա։ Հավը մեկն է եղել. Ավելի ճիշտ՝ մեկ ու կես։ Ես էլ եմ ծիծաղում։
Ուրախ եմ, որ Մայան մանկապարտեզ է գնում։ Շատ ընկերներ ունի այնտեղ, բոլորը միասին պլաստիլինով ծեփում են, ներկերով նկարում։ Ընդ որում, մանկապարտեզից գալով՝ Մայան ամեն ինչ ուտում է. ամենը, որ իրեն տալիս են, բաներ չի մոգոնում։

*
Մանկապարտեզից տուն գալու ճանապարհին Մայան Ալլային խնդրում է չորահաց գնել։ Սովորական, վանիլային չորահաց։

-Ի՞նչ ես ասում։ Մենք հիմա փող ունենք։ Ուզո՞ւմ ես՝ թխվածք գնեմ կամ ուրիշ բան։
-Չէ. չորահաց։
Ալլան չորահաց է գնում։ Մայան նստում է սեղանի շուրջն ու ամբողջ երեկո չորահաց կրծում։ Պարզվում է՝ ետճաշիկին նրանց մեկական չորահաց են տվել, իսկ Մայան ավելին է ուզել։ Մեզ մանկատանը երկուական չորահաց էին տալիս։
Երբ ապրում էի ծերանոցում, մի բան ինձ ապշեցրեց։ Ճաշարանում ճաշից հետո ոսկոր էին բաժանում։ Սովորական տավարի ոսկորներ՝ ապուրի միջից։ Դրանք հասնում էին միայն պատերազմի վետերաններին։ Ոսկորների վրայից մանրամասն հանած էր միսը, բայց բավարար ճարպկություն ունենալու դեպքում դեռ ինչ-որ բան հնարավոր էր ճարել։ Վետերանները խռնվում էին մատուցման պատուհանի մոտ, հայհոյում էին, թվարկում էին իրենց վաստակներն ու կոչումները։
Վերջերս ինտերնատի իմ ընկերներից մեկին հարցրի՝ ո՞նց է, էլի ոսկո՞ր են էնտեղ բաժանում։
-Չէ, ի՞նչ ես ասում։ Վաղուց ոսկորով ոչինչ չեն եփում։ Ոսկոր չկա։

Շարունակություն

Թարգմանեց Հասմիկ Ղազարյանը

 

Պիտակներ՝ , , ,

Սպիտակը՝ սևին. Երազանքներս

Ռուբեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգո 

Սկիզբը

Երբ ես շատ փոքր էի, երազում էի մայրիկի մասին։ Երազեցի, մինչև վեց տարեկանս։ Հետո հասկացա, ավելի ճիշտ՝ ինձ բացատրեցին, որ իմ մայրիկը սևաքամակ քած է, որ ինձ թողել-գնացել է։ Ինձ հաճելի չէ նման բան գրելը, բայց բացատրեցին հենց այս տերմիններով։
Նրանք, որ բացատրում էին, մեծ էին ու ուժեղ էին. Նրանք ամեն ինչում ճիշտ էին։Համապատասխանաբար՝ ճիշտ էին նաև նման մանրուքում։ Իհարկե, կային նաև ուրիշ մեծեր։
Դրանք դասատուներն էին։ Դասատուներն ինձ պատմում էին հեռավոր երկրների, մեծ գրողների մասին, նրա մասին, որ կյանքը հրաշալի է, և ամեն մարդ տեղ ունի երկրի վրա, եթե, միայն, լավ սովորի ու մեծերին լսի։ Նրանք միշտ խաբում էին։ Ամեն ինչում էին խաբում։ Նրանք պատմում էին աստղերի ու մայրցամաքների մասին, բայց թույլ չէին տալիս մանկատան դարպասից դուրս գալ։ Խոսում էին բոլոր մարդկանց հավասարության մասին, բայց կրկես ու կինո տանում էին միայն քայլողներին։
Մենակ դայակները չէին խաբում։ Զարմանալի բառ է՝ «դայակ»։ Քնքուշ բառ է. Միանգամից Պուշկինին ես հիշում՝ «Խմենք, դայակս…»։ Սովորական գյուղացի կնանիք էին։ Նրանք երբեք չէին խաբում։ Պատահում էր, նույնիսկ կոնֆետ էին տալիս։ Երբեմն չար էին լինում, երբեմն՝ բարի, բայց միշտ ուղղամիտ ու անկեղծ էին։ Հաճախ նրանց բառերից հնարավոր էր լինում հասկանալ բանի էությունն այնտեղ, ուր դասատուից խելամիտ պատասխան պոկելն անհնար էր։ Որ կոնֆետ էին տալիս, ասում էին. «Խեղճ էրեխա. շուտ մեռներ՝ ոչ իրան չարչարեր, որ մեզ»։ Կամ՝ մեռածին դուրս հանելիս՝ «Դե, փառք Աստծո։ Խեղճը ահագին տանջվեց»։ Երբ ես, մրսած, այդպիսի դայակի հետ երես առ երես մենակ էի մնում ննջարանային մասնաշենքում և դպրոց չէի գնալու, նա՝ այդ բարի կինը, ինձ մի քաղցրեղեն կամ կոմպոտի միրգ էր բերում ու պատմում էր ռազմաճակատում զոհված իր երեխաների, իր հարբեցող ամուսնու ու էլի ամեն տեսակ հետաքրքիր բաներից։ Ես լսում ու ամեն ինչին հավատում էի, ինչպես ճշմարտությանը հավատում են երեխաները, գուցե և միայն երեխաները։ Մեծերը հաճախ արդեն ոչ մի բանի չեն կարողանում հավատալ։
Ուրեմն՝ «սևաքամակ քածի» մասին դայակներն ինձ պատմեցին պարզ ու բնական, ինչպես անձրևի կամ ձյան մասին։
Վեց տարեկանից ես դադարեցի մայրիկի մասին երազելուց։ Ես երազում էի «քայլող» դառնալ։ Համարյա բոլորը քայլող էին։ Նույնիսկ նրանք, որ հենակներով հազիվ տեղաշարժվում էին։ Քայլողներին անհամեմատ ավելի լավ էին վերաբերվում, քան մեզ։ Նրանք մարդ էին։ Մանկատնից դուրս գալուց հետո նրանցից հասարակությանը պիտանի մարդիկ՝ հաշվապահներ, կոշկակարներ, դերձակներ կարող էին դուրս գալ ։ Շատերը լավ կրթություն էին ստանում, մարդամեջ էին դուրս գալիս։ Մանկատնից դուրս գալուց հետո թանկարժեք մեքենաներով էին գալիս։ Էդ ժամանակ մեզ հավաքում էին մեծ դահլիճում, պատմում էին, թե մեր մանկատան նախկին սանը ինչ պաշտոնի է։ Պատմություններից դուրս էր գալիս, որ էդ չաղ քեռիներն ու մորաքույրները միշտ լսել են մեծերին, լավ են սովորել և ամեն ինչի հասել են իրենց խելքով ու համառությամբ։ Բայց նրանք քայլող էին։ Ո՞ր գրողի տարածի համար ես պիտի լսեի դրանց գլուխգովանությունը, եթե առանց նրանց էլ գիտեի, թե ինչ է պետք անես, հենց քայլող դառնաս։ Թե ինչպես քայլող դառնալ, ոչ ոք չէր ասում։
Ութ տարեկանում ես հասկացա մի շատ պարզ միտք. ես մենակ եմ և ոչ մեկին պետք չեմ։ Մեծ ու փոքր միայն իրենց մասին են մտածում։ Իհարկե, ես գիտեի, որ ինչ-որ տեղ՝ մի ուրիշ մոլորակի վրա գոյություն ունեն մայրիկներ, հայրիկներ, տատիկներ ու պապիկներ։ Բայց դա այնքան հեռու ու անհամոզիչ էր, որ ես էդ բոլոր զառանցանքները վերագրում էի աստղերի ու մայրցամաքների ոլորտին։
Ինը տարեկանում ես հասկացա, որ երբեք քայլել չեմ կարողանա։ Դա շատ ցավալի էր։ Փակվեցին հեռավոր երկրները, աստղերն ու մյուս ուրախությունները։ Մնաց մահը՝ երկար ու անօգուտ։
Տասը տարեկանում կարդացի կամիկաձեների մասին։ Էդ խիզախ տղերքը մահ էին տանում թշնամուն։ Մի անվայրէջք թռիչքով նրանք վճարում էին հայրենիքին բոլոր պարտքերը կերած բրնձի, կեղտոտած խանձարուրի, դպրոցական տետրերի, աղջիկների ժպիտի, արևի ու աստղերի, ամեն օր մայրիկ տեսնելու իրավունքի համար։ Դա այն էր, ինչ ինձ պետք էր։ Հասկանում էի, որ ոչ ոք ինձ ինքնաթիռ չի նստեցնի։ Երազում էի տորպեդոյի մասին։ Պայթուցիկով լցոնված հեռակառավարվող տորպեդո։ Ես երազում էի կամաց-կամաց սողալ դեպի թշնամու ավիակիրը և սեղմել կարմիր կոճակը։
Դրանից շատ տարիներ են անցել։ Ես հիմա մեծ քեռի եմ և ամեն ինչ հասկանում եմ։ Գուցե դա լավ է, գուցե՝ ոչ այնքան։ Ամեն ինչ հասկացող մարդիկ հաճախ ձանձրալի ու պարզունակ են լինում։ Ես իրավունք չունեմ մահ երազելու. չէ՞ որ իմ ընտանիքի ճակատագրում շատ բան ինձնից է կախված։ Ինձ սիրում են իմ կինն ու երեխաները։ Ես էլ նրանց եմ շատ ու շատ սիրում։ Բայց երբեմն, երբ քունս չի տանում, այնուամենայնիվ, երազում եմ կարմիր կոճակով տորպեդոյի մասին։ Մանկական այդ միամիտ երազանքը այդպես էլ չլքեց ինձ և, հնարավոր է, երբեք էլ չի լքի։

Ռուսերենից թարգմանեց Հասմիկ Ղազարյանը

Շարունակությունը

 

Պիտակներ՝ , , , , ,

Սպիտակը՝ սևին

Ռուբեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգո

Ռուբեն Դավիդ Գոնսալես Գալյեգոն ռուս հայտնի գրող, լրագրող է։ Նա ռուս և իսպանացի ծնողների զավակ է։ Ի ծնե հաշմանդամ է եղել (կաթվածահար են ոտքերն ու ձեռքերը), թափառել է հաշմանդամ երեխաների համար նախատեսված մանկատներով։
Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Սպիտակը սևի վրա» ինքնակենսագրական երկն է, որն արժանացել է գրական մրցանակի։ Այժմ Ռուբեն Գալյեգոն ապրում է ԱՄՆ-ում։ Ամուսնացած է մի քանի անգամ։ Զավակներ ունի։

Սիրով թարգմանում և ներկայացնում եմ նրա՝ վերոհիշյալ գործից հատվածներ։ Ահա՝ առաջին հատվածը։ (Հ.Ղ.)

Հերոսը

Ես հերոս եմ։ Հեշտ է հերոս լինելը։ Եթե դու ձեռք կամ ոտք չունես, կա՛մ հերոս ես, կա՛մ հանգուցյալ։ Եթե ծնողներ չունես, հույսդ ոտ ու ձեռքիդ վրա դիր։  Ու հերոս եղիր։ Եթե դու ոչ ձեռք ունես, ոչ ոտք, և դեռ հաջողացրել ես աշխարհ գալ որպես որբ՝ վերջ. մինչև կյանքիդ վերջը  դու դատապարտված ես հերոս լինելու։ Կամ՝ պիտի մեռնես։ Ես հերոս եմ։ Ես ուղղակի ուրիշ ելք չունեմ։

*

Ես փոքրիկ տղա եմ։ Գիշեր է։ Ձմեռ։ Զուգարան եմ ուզում։ Դայակին կանչելն անօգուտ է։
Մի ելք կա՝ սողալ դեպի զուգարան։
Նախ պետք է իջնել մահճակալից։ Ձև կա. ես եմ հորինել։ Ուղղակի սողում եմ մինչև մահճակալի եզրը և շրջվում մեջքի վրա՝ մարմինս նետելով հատակին։ Հարված։ Ցավ։ Սողում եմ դեպի միջանցքի դուռը, գլխով հրում եմ և դուրս գալիս համեմատաբար տաք սենյակից դեպի ցուրտն ու մութը։

Գիշերը միջանցքի բոլոր պատուհանները բաց են։ Ցուրտ է, շատ ցուրտ է։ Ես մերկ եմ։ Շատ պիտի սողամ։ Դայակների ննջարանի կողքից սողալիս փորձում եմ օգնության կանչել՝ գլխով բախում եմ նրանց դուռը։ Ոչ ոք չի արձագանքում։ Բղավում եմ։ Մարդ չկա։ Հնարավոր է՝ ցածր եմ բղավում։ Մինչև հասնում եմ զուգարանին, վերջնականապես սառչում եմ։
Զուգարնում պատուհանները բաց են, լուսամուտագոգին ձյուն կա։

Հասնում եմ գիշերանոթին։ Հանգստանում եմ։ Հետ սողալուց առաջ անպայման պիտի հանգստանամ։ Մինչ հանգստանում եմ, մեզն անոթի մեջ սառցակալում է։
Հետ եմ սողում։ Մահճակալի վրայից ատամներով ցած եմ քաշում վերմակս, մի կերպ փաթաթվում եմ և փորձում քնել։

*
Առավոտյան ինձ կհագցնեն, կտանեն դպրոց։ Պատմության դասին ես առույգ կպատմեմ ֆաշիստական համակենտրոնացման ճամբարների սարսափների մասին։ «Գերազանց» կստանամ։ Պատմությունից միշտ էլ «գերազանց» եմ ստանում։ Բոլոր առարկաներից եմ «գերազանց» ստանում։
Ես հերոս եմ։

Ռուսերենից թարգմանեց Հասմիկ Ղազարյանը

Շարունակությունը

 

Պիտակներ՝ , , , , ,